Cù Lao Dung từ lâu được biết đến là một trong những “thủ phủ tôm” của Đồng bằng sông Cửu Long. Nuôi tôm là mô hình kinh tế phổ biến, góp phần tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho nhiều hộ gia đình tại địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển của các mô hình nuôi tôm công nghệ cao, địa phương cũng đang phải đối mặt với một thách thức không nhỏ đó là tình trạng các ao tôm bị bỏ hoang ngày càng gia tăng, đặc biệt là những ao tôm ven đê nơi có một mặt giáp với đê và một mặt có một bờ bao nhỏ giáp với sông.
Những ao nuôi tôm này bị bỏ hoang do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là tình trạng sạt lở bờ bao, ô nhiễm nguồn nước, dịch bệnh và chi phí đầu tư ngày càng gia tăng. Sau nhiều vụ nuôi không hiệu quả, nhiều hộ dân không còn đủ nguồn lực tài chính để tiếp tục tái đầu tư, buộc phải ngừng sản xuất và để các ao tôm xuống cấp theo thời gian. Bên cạnh đó, một số ao có vị trí tiếp giáp với sông đã bị sạt lở phần bờ mặt do tác động của sóng và thủy triều, làm hư hỏng kết cấu ao nuôi.
Khi các bờ bao nhỏ bị xói mòn và sạt lở nghiêm trọng, nguy cơ sạt lở lan rộng đến chân đê và thân đê bao là rất lớn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng, tài sản, hoa màu của người dân, đặc biệt trong mùa mưa bão và những đợt triều cường.
Không chỉ gây lãng phí nguồn tài nguyên đất đai, các ao tôm bị bỏ hoang còn kéo theo nhiều hệ lụy môi trường đáng lo ngại. Đất đai bị thoái hóa và nhiễm mặn, chất lượng nguồn nước suy giảm, trong khi các hệ sinh thái tự nhiên bị tổn thương nghiêm trọng. Đặc biệt, việc chuyển đổi đất ngập mặn sang nuôi tôm trong quá khứ đã làm thu hẹp diện tích rừng ngập mặn, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và làm suy giảm khả năng chống chịu của hệ sinh thái trước các tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.
Nhận thức rõ những thách thức này, dự án “Tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tại thành phố Cần Thơ” đã triển khai các hoạt động nhằm hỗ trợ bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Cù Lao Dung. Một trong những hoạt động trọng tâm của dự án là trồng cây tại các vùng đệm ven biển và từng bước phục hồi thảm thực vật trên các ao tôm bị bỏ hoang. Hoạt động này góp phần hạn chế xói mòn, giảm nguy cơ sạt lở đất, đồng thời bảo vệ tài nguyên đất, sinh kế của người dân, hạ tầng giao thông và cộng đồng địa phương trước những tác động của biến đổi khí hậu.
Trong suốt hai năm qua, Tổ chức Liên minh Na Uy, phối hợp cùng Phòng Kinh tế, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Đoàn Thanh niên tại hai xã An Thạnh và Cù Lao Dung, đã triển khai nhiều chiến dịch trồng cây phục hồi các ao tôm hoang hóa. Có những thời điểm, những nỗ lực ấy dường như quá nhỏ bé trước những tác động khắc nghiệt của thiên nhiên và biến đổi khí hậu. Tỷ lệ cây sống sót sau khi trồng không phải lúc nào cũng đạt như mong đợi. Thế nhưng, các bên tham gia và cộng đồng địa phương chưa bao giờ từ bỏ hy vọng và quyết tâm phủ xanh trở lại vùng đất này.
Niềm tin ấy đã được đền đáp. Trong một lần khảo sát gần đây, khi đi ngang qua một ao tôm bị bỏ hoang mà chỉ vài tháng trước chúng tôi từng nghĩ khó có cây nào có thể tồn tại, một khung cảnh đầy bất ngờ đã hiện ra. Trước mắt chúng tôi là những mầm xanh đang vươn lên mạnh mẽ. Những cây mắm, cây bần non phủ kín mặt bờ, mang theo sức sống mới. Màu xanh ấy không chỉ là dấu hiệu của sự phục hồi sinh thái mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của thiên nhiên khi được trao cơ hội tái sinh.
Hành trình phủ xanh những ao tôm bị bỏ hoang tại Cù Lao Dung vẫn còn nhiều khó khăn và cần thêm thời gian cũng như sự chung tay của chính quyền địa phương và cộng đồng. Tuy nhiên, mỗi mầm cây được hồi sinh hôm nay đều mang đến niềm hy vọng cho ngày mai. Chính những thay đổi nhỏ nhưng tích cực ấy đang tiếp thêm động lực để tất cả chúng tôi cùng góp sức gìn giữ và phục hồi hệ sinh thái ngập mặn, để Cù Lao Dung ngày càng xanh hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước những thách thức của biến đổi khí hậu.
